ปลากระเบนบัว (Dasyatidae) เป็นปลากระเบนที่อยู่ในน้ำจืด

ปลากระเบนบัว
ปลากระเบนบัว
(อังกฤษ: Whitenose whipray, Bleeker’s whipray; ชื่อวิทยาศาสตร์: Himantura uarnacoides) เป็นปลากระเบนชนิดหนึ่ง อยู่ในตระกูลปลากระเบนธง (Dasyatidae) เป็นปลากระเบนที่อยู่ในน้ำจืดชนิดหนึ่ง รูปร่างคล้ายปลากระเบนลายเสือ (H. oxyrhyncha) ซึ่งอยู่ในสกุลเดียวกัน แต่มีขนาดใหญ่กว่ามาก มีจะงอยปากยื่นแหลมกว่า ขอบครีบกว้างกว่า พื้นลำตัวสีนวลหรือสีน้ำตาลแดง ไม่มีลวดลายใดๆกลางหลังมีเกล็ดเป็นตุ่มหยาบๆด้านล่างสีขาว และมีลักษณะคล้ายกับปลากระเบนทะเลชนิด H. fai และ H. pastinacoides

เป็นปลาที่ถูกบรรยายทางวิทยาศาสตร์ครั้งแรกโดย พีเตอร์ บลีกเกอร์ นักวิทยาศาสตร์ชาวดัตช์ในปี คริสต์ศักราช 1852 บลีกเกอร์เป็นศัลยแพทย์ของกองทัพที่ทำงานเป็นเวลา 20 ปี ให้กับบริษัทอินเดียตะวันออกของเนเธอร์แลนด์ในอินโดนีเซีย มีตัวอย่างปลาสะสมมากกว่า 12,000 ชิ้น เมื่อบลีกเกอร์เดินทางกลับเนเธอร์แลนด์ก็ได้ตัวอย่างกลับไปด้วย โดยส่วนใหญ่อยู่ในพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ธรรมชาติในไลเดิน

ส่วนหางยาวได้กว่า 80 เซนติเมตร หรือ 1 เมตร โคนหางมีเงี่ยงแหลมมีพิษ 1 หรือ 2 ชิ้น ที่เมื่อหักหรือหลุดไปแล้วสามารถงอกใหม่ได้ ไม่มีแผ่นหนังที่หาง ขนาดลำตัวกว้างโดยเฉลี่ย 40 ซม. น้ำหนักโดยเฉลี่ย 5 กก. แต่ก็มีรายงานว่าเคยพบตัวที่มีขนาดใหญ่ถึง 1.5 เมตร น้ำหนักกว่า 65 กิโลกรัม หากินตามพื้นท้องน้ำโดยอาหารได้แก่ ปลาขนาดเล็ก, สัตว์หน้าดิน, และสัตว์มีเปลือก จะว่ายขึ้นมาหากินบริเวณผิวน้ำบ้างเป็นบางครั้ง

เป็นปลาที่พบน้อย โดยพบแต่เฉพาะบริเวณปากแม่น้ำในภาคใต้ และพบที่ทะเลสาบสงขลาตอนในที่เป็นส่วนของน้ำจืด ที่อำเภอกระแสสินธุ์ จังหวัดสงขลา และก็ตำบลลำปำ อำเภอเมือง จังหวัดพัทลุง และมีรายงานอย่างไม่เป็นทางการว่าเคยพบที่แม่น้ำเจ้าพระยาด้วย

ตัวมีลักษณะกลมเหมือนใบบัว จึงเป็นที่มาของชื่อ

ปลากระเบนบัว มีชื่อเรียกเป็นภาษาใต้ว่า “ปลากระเบนหัวเลี่ยม” แปลว่า “ปลากระเบนหัวแหลม”

อนึ่ง ชื่อวิทยาศาสตร์ของปลากระเบนบัวยังไม่เป็นที่แน่นอน เป็นไปได้ว่าอาจจะเป็นปลากระเบนชนิดเดียวกันกับ H. lobistoma ซึ่งถูกอนุกรมวิธานในปี คริสต์ศักราช 2006 พบกระจายพันธุ์ที่น่านน้ำแถบเกาะบอร์เนียวและเกาะชวา แต่ปลากระเบนบัวมีแถวฟันน้อยกว่า ในบางข้อมูลจะใช้ชื่อว่า H. aff. lobistoma โดยในปี คริสต์ศักราช 1995 มีรายงานของกรมประมงระบุว่า ในช่วงปี คริสต์ศักราช 1991–1992 เคยจับได้ปริมาณมากถึง 5 ตัน แต่ว่าถัดมาในปี คริสต์ศักราช 1994 จับได้เพียงแค่ไม่กี่ตัวแค่นั้น เดี๋ยวนี้เป็นปลาที่หายากมาก โดยชาวประมงในพื้นที่ตำบลเกาะหมาก อำเภอปากพะยูน รายงานว่าเคยพบเห็นว่ายเฉียดผิวน้ำ และในปี คริสต์ศักราช 2006–2007 ก็มีการจับได้ลูกปลาขนาดเล็กเพียง 2 ตัว เท่านั้น ดังนั้นอาจจะต้องตั้งเป็นตัวอย่างต้นแบบในการบรรยายทางวิทยาศาสตร์ใหม่

ปลากระเบนบัว
Himantura uarnacoides.jpg
สถานะการอนุรักษ์

ไม่มั่นคง (IUCN 3.1)
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร: Animalia
ไฟลัม: Chordata
ชั้น: Chondrichthyes
ชั้นย่อย: Elasmobranchii
อันดับใหญ่: Batoidea
อันดับ: Myliobatiformes
ตระกูล: Dasyatidae
สกุล: Himantura
สปีชีส์: H. uarnacoides
ชื่อทวินาม
Himantura uarnacoides
(Bleeker, 1852)
ชื่อพ้อง
Himantura bleekeri (Blyth, 1860)
Trygon uarnacoides Bleeker, 1852